พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับการปฏิรูปการศึกษา

 

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีคุณูปการมากมายที่ทำประโยชน์ให้กับประเทศ สำหรับด้านการศึกษา พระองค์ทรงปฏิรูปการศึกษาให้เป็นระบบจนเป็นรากฐานของการศึกษาทุกวันนี้ แต่เดิมเป็นการสอนที่บ้าน วัด และในวัง มาเป็นการสอนแบบระบบโรงเรียน โดยการจัดตั้งโรงเรียนหลวงขึ้น และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) ประพันธ์แบบเรียนสอนอ่านภาษาไทย ชื่อว่าแบบเรียนชุดมูลบทบรรพกิจ วาหนิติ์นิกร อักษรประโยค สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์ พิศาลการันต์ สำหรับใช้เป็นแบบการเรียนการสอนในโรงเรียนหลวงสมัยนั้น 

 

ห้องเรียนในสมัยแรกปฏิรูปการศึกษา

  พระองค์ทรงเล็งเห็นความสำคัญของการศึกษา จึงทรงปฏิรูปการศึกษาโดยให้วัดร่วมมือกับรัฐจัดตั้งโรงเรียนเพื่อสอนความรู้ อย่างเป็นระบบแบบแผนที่ทันสมัย คือให้มีสถานที่เล่าเรียน มีครูสอนตามเวลาที่กำหนด และให้ตั้งโรงเรียนหลวงขึ้นในพระบรมมหาราชวัง มีเป้าหมายเพื่อการเรียนการสอนในการฝึกหัดกุลบุตรของบรรดาพระบรมวงศานุวงศ์ และขุนนางชั้นสูงที่ถวายตัวเพื่อรับราชการโรงเรียนเหล่านี้ได้แก่ โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ และในพ.ศ. 2427 ทรงได้จัดตั้งโรงเรียนสำหรับราษฎรแห่งแรกคือโรงเรียนวัดมหรรณพาราม และในเวลาต่อมาได้ทรงตั้งกรมศึกษาธิการ และกระทรวงธรรมการ (ปัจจุบัน : กระทรวงศึกษาธิการ) ตามลำดับ ทำให้การศึกษาสามารถขยายไปทั่วราชอาณาจักร

พุ่มสกี้ นักเรียนทุน คิงสกอลาร์ชิป คนแรก

 

สำนักบรรณสารสนเทศขอร่วมเทิดพระเกียรติและรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ โดยรวบรวมหนังสือ/บทความวารสารเกี่ยวกับ “พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่กับการปฏิรูปการศึกษา” ที่มีให้บริการในห้องสมุด  ดังนี้

หนังสือ

ชื่อหนังสือ: สมเด็จพระปิยมหาราชกับการปฏิรูปการศึกษา
ผู้แต่ง       : รศ.วุฒิชัย มูลศิลป์
เลขเรียกหนังสือ: DS582 ว736 2554
เนื้อหา      :  การปฏิรูปการศึกษาจากระบบเก่ามาสู่ระบบใหม่ตามสากลนิยม คือ มีอาคารเรียน มีตำราเรียน และมีครูอาจารย์ที่มีคุณวุฒิ เปิดการสอนตามเวลาที่กำหนดอย่างสม่ำเสมอ รวมทั้งกิจการด้านการศึกษาอื่น ๆ เพิ่มเติม

ชื่อหนังสือ: เมื่อเริ่มปฏิรูปการศึกษา สมัยรัชกาลที่ 5 – รัชกาลที่ 7
ผู้แต่ง       : รศ.วุฒิชัย มูลศิลป์
เลขเรียกหนังสือ: LA1222 ว73 2541
เนื้อหา     : แนวคิดการศึกษาไทยในอดีต และความรู้พื้นฐานที่มีต่อแนวความคิดทางการศึกษา อันได้แก่ พื้นฐานทางภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ พื้นฐานทางศาสนา  พื้นฐานทางการเกษตร และความเชื่อดั้งเดิม ตลอดจนถึงพื้นฐานทางประเพณีและวัฒนธรรม

ชื่อหนังสือ:  สองพระมหาราชนักพัฒนา
ผู้แต่ง       : ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงศึกษาธิการ
เลขเรียกหนังสือ: DS582 ว6
เนื้อหา     : พระราชกรณียกิจพระเจ้าแผ่นดินมหาราชทั้ง 2 พระองค์ คือ พระปิยมหาราช และพระบาทสมเด็จพระภูมิพลมหาราชกับงานพัฒนาการปฏิรูปบ้านเมืองด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะการพัฒนาคน การปฏิรูปการศึกษา การพัฒนาคุณภาพชีวิต การพัฒนาระบบเศรษฐกิจ และการพัฒนาโครงสร้างการบริหารราชการแผ่นดิน และความมั่งคงของบ้านเมือง

แบบเรียนหลวงเล่มแรกของไทย

ชื่อหนังสือ :  แบบเรียนหลวง: มูลบทบรรพกิจ วาหนิติ์นิกร อักษรประโยค สังโยคพิธานไวพจน์พิจารณ์ พิศาลการันต์  แบบสอนหนังสือไทย
ผู้แต่ง       :  พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)
เลขเรียกหนังสือ : PL4164 ศ4 2524
เนื้อหา      : แบบเรียนภาษาไทยสมัยโบราณ  เนื้อหาประกอบด้วย 6 ตอน ได้แก่ มูลบทบรรพกิจ วาหนิติ์นิกร อักษรประโยค สังโยคพิธาน  ไวพจน์พิจารณ์ และ พิศาลการันต์ 

บทความวารสาร

ใกล้ตา สดสมศรี (2548)  "พระราชาผู้วางรากฐานการศึกษาของชาติ"  วารสารการศึกษาไทย 
               2,13  (ตุลาคม) : 12 – 17

ธนพงศ์ จิตต์สง่า (2553)  "ประวัติหอสมุดวชิรญาณ : ครึ่งสโมสรแลครึ่งหอสมุดของชนชั้นสูง
              ในสมัยรัชกาลที่ 5"  รัฐศาสตร์สาร  31,1   (มกราคม – เมษายน): 126 - 192

วุฒิชัย มูลศิลป์  (2549)  "พัฒนาการทางการศึกษาของไทยสมัยรัชกาลที่ 5 กับญี่ปุ่นสมัยเมจิ:
              การวิเคราะห์เปรียบเทียบ"  วารสารราชบัณฑิตยสถาน  31,4   (ตุลาคม – ธันวาคม):
             1150 - 1176

ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย  (2546)  "พุ่มสกี้ นักเรียนทุน คิงสกอลาร์ชิป คนแรกในพระบาทสมเด็จ
               พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว"  ศิลปวัฒนธรรม  25,2   (ธันวาคม): 44 - 45

สุนันท์ อัญชลีนุกูล (2545)  "การศึกษาภาษาไทยสมัยรัชกาลที่ 5 แบบเรียนหลวง"  วารสารภาษา
                และวรรณคดีไทย
  19   (ธันวาคม): 157 – 178

สุพัชรี ผุดผ่อง  (2547)  "พระพุทธเจ้าหลวงกับพระปรีชาญาณด้านการศึกษา"  วารสารวงการครู 
               1,10  (ตุลาคม) : 9 - 10

สุวิชัย โกศัยยะวัฒน์ (2548)  "การพัฒนาการศึกษาในราชสำนักก่อนสมัยปฏิรูปในสมัยรัชกาลที่ 5
              การวางรากฐานการศึกษาแบบเป็นทางการและเป็นสากลของไทย"   วารสาร
             ศึกษาศาสตร์ (มหาวิทยาลัยบูรพา)
  17, 2  (พฤศจิกายน 2548 - ตุลาคม 2549): 1-16

______________  (2549)  "การสิ้นสุดระบบไพร่และการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนากำลังคนใน
               สมัยรัชกาลที่ 5"  วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา  18,1   (มิถุนายน –
                ตุลาคม)  : 1 - 16