สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า : ปราชญ์อักษรศาสตร์ไทย

เนื่องในวันที่ 25 พฤศจิกายน เป็นวันคล้ายวันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  ทรงเป็นกษัตริย์ที่มีคุณูปการต่อประเทศไทยเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในแวดวงวรรณกรรม  พระองค์ได้รับการยกย่องให้เป็นสมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า  อีกทั้งยังได้รับการ   ยกย่องจากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมของสหประชาชาติ (UNESCO) ให้ทรงเป็นปราชญ์สยาม คนที่ 5 ด้วยพระอัจฉริยภาพด้านอักษรศาสตร์  ซึ่งทรงพระราชนิพนธ์วรรณกรรมไว้กว่า 1,000  เรื่อง ในรูปแบบต่างๆ  ดังนี้

1. โขนและบทละคร  187 เรื่อง                  2. พระราชดำรัสเทศนา 229 เรื่อง            
3. นิทาน เรื่องชวนหัว 159 เรื่อง                 4. บทความที่ลงหนังสือพิมพ์ 316 เรื่อง      
5. ร้อยกรอง 151 เรื่อง                                6. สารคดี 194 เรื่อง  
7. อื่น ๆ

สำนักบรรณสารสนเทศ ขอร่วมเทิดพระเกียรติในวโรกาสวันคล้ายวันสวรรคตของสมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า โดยรวบรวมหนังสือที่น่าสนใจให้บริการในห้องสมุด

 

ชื่อหนังสือ   : สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า: การศึกษาพระผู้ทรงวางรากฐานการศึกษาทุกระดับ
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 ส48 2545
เนื้อหาสาระ   :  หนังสือที่จัดทำเนื่องในวโรกาสวันพระบรมราชสมภพครบ 120 ปี ปี พ.ศ. 2544โดยธนาคารออมสิน เนื้อหากล่าวถึงพระปรีชาสามารถและพระราชกรณียกิจด้านการศึกษา แบ่งเป็น 4 ส่วน ส่วนที่หนึ่งพระราชกรณียกิจเกิดผลสำเร็จ ส่วนที่สอง พระราชกรณียกิจสืบทอดจากสมเด็จพระบรมอัยกาธิราชและสมเด็จพระบรมชนกนาถ ส่วนที่สามพระราชกรณียกิจที่ทรงริเริ่มด้วยพระปรีชาญาณในพระองค์ และส่วนที่สี่พระราชกรณียกิจที่มีผลสืบเนื่องมาถึงปัจจุบัน

ชื่อหนังสือ   : สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า: บทพระราชนิพนธ์และปรัชญาชีวิต พระปรีชาชาญเลิศล้ำกำหนด 
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 ส42 2545
เนื้อหาสาระ   : หนังสือที่จัดทำเนื่องในวโรกาสวันพระบรมราชสมภพครบ 120 ปี ปี พ.ศ. 2544  โดยธนาคารออมสิน  เนื้อหารวบรวมบทพระราชนิพนธ์ต่างๆ เช่น นิทาน นิยาย สุภาษิต โขน ละคร และปกิณกะ เป็นต้น

ชื่อหนังสือ   :  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว: พระมหาธีรราชเจ้า/สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 .ม2 ม2 2533
เนื้อหาสาระ   : พระราชประวัติ การเสด็จต่างประเทศ การกู้ชาติบ้านเมือง พระราชสมัญญา “สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า” โดยองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมของ (UNESCO) ยกย่องให้ทรงเป็นปราชญ์ของไทยคนที่ 5

ชื่อหนังสือ   :  เจริญรอยพระยุคคลบาท 2527/ มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 จ7
เนื้อหาสาระ   : รายงานการศึกษาค้นคว้าของคณะกรรมการที่รวบรวมพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมี ม.ล.ปิ่น มาลากุล เป็นหัวหน้าคณะ ในการค้นพบต้นฉบับลายพระราชหัตถ์ของพระองค์
ชื่อหนังสือ   :  สมเด็จพระมหาธีรราช ปราชญ์สยาม/ คณะกรรมการโครงการปาฐกถาและจัดนิทรรศการ พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว มหาวิทยาลัยศิลปากร
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 ส43
เนื้อหาสาระ   : พระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้แก่ บทร้อยกรอง การละคร บทเพลงต่าง ๆ ในบทละคร โคลงสุภาษิต ตลอดจนนามสกุลพระราชทานซึ่งสะท้อนให้เห็นพระอัจฉริยลักษณ์ด้านอักษรศาสตร์ ทรงพิจารณาหาศัพท์ต่าง ๆ ทรงสามารถนำมาร้อยกรองเข้าด้วยกันอย่างเหมาะสมกับนามหรือความเป็นมาของบรรพบุรุษต้นสกุลของผู้ขอพระราชทาน
ชื่อหนังสือ   :  รัชกาลที่ 6 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 พ63 2542
เนื้อหาสาระ   : พระราชประวัติ พระราชนิพนธ์ ด้วยทรงสนพระทัยการประพันธ์ เป็นนักปราชญ์ราชกวี ทั้งยังทรงสนับสนุนและชักชวนให้ผู้อื่นเขียนหนังสือ  ทรงโปรดให้ตั้งวรรณคดีสโมสรขึ้น ตลอดจนพระราชนิยมด้านภาษาศาสตร์ ทรงตั้งเกณฑ์แปลเทียบศัพท์คือ Professor ให้ใช้ ศาสตราจารย์, Degree ให้ใช้ ปริญญา, Faculty ให้ใช้ คณะ เป็นต้น
ชื่อหนังสือ   :  พระราชธรรม พระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
เลขเรียกหนังสือ   : DS583 พ64 2543
เนื้อหาสาระ   : พระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ พระราชธรรม ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่ดำรงมั่นอยู่ในธรรม ทรงปกครองดูแลพสกนิกรด้วยทศพิธราชธรรมอันเป็นธรรมะสำหรับพระราชา 10 ประการ ถึงแม้พระองค์จะครองราชย์อยู่เพียง 15 ปี พระองค์ได้ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจมากมาย
ชื่อหนังสือ   :  คดีรหัสพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ผู้แต่ง   :  ศาสตราจารย์ ดร.รื่นฤทัย สัจจพันธุ์
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ค3 2555 
เนื้อหาสาระ   : พระราชนิพนธ์คดีรหัสมีหลายประเภท ได้แก่ เรื่องสั้น นิยาย เรื่องสั้นต่อเนื่องเป็นชุด เรื่องเล่าจากเรื่องจริง บทละครพูดแบบภาพยนตร์ และวรรณกรรมล้อ ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ  ที่ทรงได้แรงบัลดาลใจจากวรรณกรรมคดีจากตะวันตก แต่พระองค์ทรงผูกเรื่อง สร้างตัวละครและเหตุการณ์ได้อย่างน่าตื่นเต้นชวนติดตาม พระองค์ทรงสร้างตัวละครนักสืบให้เกิดในวงวรรณกรรมไทยหลายตัว ทั้งนักสืบเจ้าปัญญาอย่างนายทองอิน นายเยมส์ วิลสัน และนายสวัสดิ์ 

 

หนังสือทรงนิพนธ์

ชื่อหนังสือ   :  หลวงจำเนียรเดินทาง 
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ห4
เนื้อหาสาระ   : เรื่องราวในแนวตลกด้วยเรื่องของชายหนุ่มสองคนซึ่งเป็นเพื่อนรักกัน หลงรักลูกสาวแสนสวยของหลวงจำเนียร จึงร่วมมือกันตามจีบ โดยติดตามครอบครัวของเธอไปพักร้อนถึงปักษ์ใต้ เพื่อหวังเอาใจว่าที่พ่อตาแม่ยาย เกิดความอลหม่านเมื่อมีเหตุไม่คาดฝันเกิดขึ้น และทำให้หลวงจำเนียรเกือบจะตัดสินใจยกลูกสาวให้ชายหนุ่มผิดคน

ชื่อหนังสือ   :  บทละครพูดเรื่อง หัวใจนักรบ 
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ห6
เนื้อหาสาระ   : พระราชนิพนธ์ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นบทละครที่แสดงให้เกิดความรักชาติที่ดีที่สุด จนวรรณคดีสโมสรคัดเลือกยกให้เป็นยอดแห่งบทละครพูดเมื่อ พ.ศ.2457 เนื้อเรื่องแสดงคุณประโยชน์ของคณะเสือป่าและลูกเสือ อันเป็นกำลังส่วนหนึ่งของชาติที่สามารถช่วยเหลือชาติได้ในเวลายามสงบหรือสงคราม บทละครพูดเรื่องชิงนาง เป็นบทละครพูด 4 ชุดจบ โดยทรงใช้เค้าโครงเรื่องจากละครพูดภาษาอังกฤษเรื่อง The Rivals ของ Mr.Richard Brinsley Sheridan แก้ไขเฉพาะตอนจบ คำพูดส่วนใหญ่ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นใหม่ และทรงนำเพลงพระราชนิพนธ์จากเรื่องปล่อยแก่มาใส่ไว้ถึง 5 เพลง บทละครเรื่องนี้เป็นเรื่องขบขันได้รับความนิยมอย่างมาก

 

ชื่อหนังสือ   :  ศกุนตลา หลวงจำเนียรเดินทาง วิวาหพระสมุทร 
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ศ25 2512
เนื้อหาสาระ   : เนื้อหา 3 เรื่อง คือ
เรื่อง “ศกุนตลา”   ความรักระหว่างศกุนตลาธิดาเลี้ยงขอพระกัณวะดาบสกับท้าวทุษยันต์ แต่ความรักพบอุปสรรคเนื่องจากผลคำสาปของพระทุรวาสดาบส แต่ด้วยความช่วยเหลือของพระเทพบิดรและพระเทพมารดรแล้วทำให้ทั้งสองอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข

เรื่อง“หลวงจำเนียรเดินทาง” ชายหนุ่มสองคน ซึ่งเป็นเพื่อนรักกัน หลงรักลูกสาวแสนสวยของหลวงจำเนียร จึงร่วมมือกันตามจีบ โดยติดตามครอบครัวของเธอไปพักร้อนถึงปักษ์ใต้ เพื่อหวังเอาใจว่าที่พ่อตาแม่ยาย เกิดความอลหม่านเมื่อมีเหตุไม่คาดฝันเกิดขึ้น และทำให้หลวงจำเนียรเกือบจะตัดสินใจยกลูกสาวให้ชายหนุ่มผิดคน

และเรื่อง“วิวาหพระสมุท” ประชาชน พลเมืองของอัลฟาเบตามีความสุขเป็นปกติอยู่ท้าวมิดัสผู้ครองนครมีธิดาชื่ออันโดรเมดาซึ่งอันเดร เจ้าต่างนครหลงรักแต่อันเดรมีคู่แข่งคือคอนสตันติโน๊ส สหายของหัวหน้านักบวชขณะนั้นเรือรบอังกฤษชื่อ อ๊อกสฟอร์ดได้เข้ามาจอดอยู่ในอ่าวเต็กหลีเป็นกุ๊กอยู่ในเรือรบลงมาเที่ยวบนบกไม่มีใครเคยเห็นคนจีนมาก่อนฝ่ายของคอนสตันติโน๊สจึงทำอุบายให้พลเมืองเชื่อว่าเป็น ผีทะเลผู้แทนของพระสมุทที่มาทวงส่วยเพราะครบรอบร้อยปีแล้วและวิธีส่งส่วยก็คือจะต้องให้เจ้าหญิงอันโดรเมดาไปสมรสกับพระสมุทหรือกับผู้ที่พระสมุทให้มาเป็นตัวแทนคิดอุบายกันว่าจะให้เต๊กหลีชี้ตัวคอนสตันติโน๊สว่าเป็นผู้แทนพระสมุทข้อนี้นาวาเอกไลออนแก้ได้โดยอ้างว่ากองทัพเรืออังกฤษเป็นเจ้าทะเลย่อมเป็นทูตของพระสมุทที่มีสิทธิชี้ตัวผู้แทนพระสมุทได้ฝ่ายเจ้าชายอันเดรจึงมีชัยชนะในที่สุด

ชื่อหนังสือ :  ศกุนตลา 
เลขเรียกหนังสือ : PL4209.2 ม2ศ2
เนื้อหาสาระ      : เป็นเรื่องราวความรักระหว่างศกุนตลาธิดาเลี้ยงขอพระกัณวะดาบสกับท้าวทุษยันต์ แต่ความรักพบอุปสรรคเนื่องจากผลคำสาปของพระทุรวาสดาบส แต่ด้วยความช่วยเหลือของพระเทพบิดรและพระเทพมารดรแล้วทำให้ทั้งสองอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข
 
ชื่อหนังสือ   :  บทละคอนพูดคำฉันท์เรื่อง มัทนะพาธา และบทละคอนเรื่องท้าวแสนปม
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ม65 2513
เนื้อหาสาระ   :  เนื้อหา 2 เรื่อง คือ
เรื่อง มัทนะพาธา” แบ่งเป็น 2 ภาค ภาคสวรรค์ เทพบุตรสุเทษณ์หลงรักนางฟ้ามัทนา แต่นางไม่รักตอบ จึงสาปให้นางมาเป็น ดอกกุหลาบบนโลกมนุษย์โดยกลายเป็นหญิงได้คราวละ 1 วัน 1 คืน ในวันเพ็ญ 15 ค่ำ ถ้ามีความรักก็จะพ้นสภาพจากการเป็นดอกกุหลาบ และหากมีทุกข์เพราะรักก็ให้วิงวอนพระองค์จะลงมาช่วย ภาคโลกมนุษย์ ฤาษีกาละทรรศินนำกุหลาบไปปลูกไว้โดยเลี้ยงดูเหมือนลูก ท้าวชัยเสนมาพบมัทนาก็เกิดความรักต่อกัน และพานางกลับเมือง แต่นางจันฑีมเหสีหึงหวงจึงออกอุบายว่ามัทนาเป็นชู้กับศุภางค์ทหารเอก ชัยเสนหลงเชื่อจึงสั่งประหาร แต่โชคดีที่อำมาตย์เอกปล่อยให้กลับไปหาฤาษีที่ป่าหิมะวันดังเดิม ต่อมาชัยเสนรู้ความจริง จึงจะไปรับมัทนากลับ ขณะนั้นมัทนาได้วิงวอนให้สุเทษณ์มารับกลับสวรรค์ แต่นางก็ไม่ยอมรับรักสุเทษร์ จึงถูกสาปให้เป็นกุหลาบตลอดไป ชัยเสนมาถึงก็ได้แต่นำกุหลาบไปปลูกไว้ที่เมืองหัสตินาปุระ

และ เรื่อง “ท้าวแสนปม” ชินเสนโอรสพระเจ้ากรุงศรีวิไชยปลอมตัวเป็นนายแสนปม ลอบรักใคร่กับนางอุษาราชธิดาท้าวไตรตรึงษ์จนเกิดพระโอรส (พระเจ้าอู่ทอง) โดยไม่ทราบว่าใครเป็นบิดาของทารก ได้มีประกาศเสี่ยงทายเพื่อให้ทราบว่าใครเป็นพระสวามีของนางอุษา ปรากฎว่าพระกุมารได้รับก้อนข้าวเย็นของแสนปมไปเสวย ทำให้ท้าวไตรตรึงษ์ทรงอับอาย ขับพระราชธิดาให้ออกจากเมืองพร้อมด้วยแสนปมและพระกุมารทำให้ทั้งสามคนได้รับความลำบากมาก ร้อนถึงพระอินทร์จึงแปลงกายเป็นวานร นำกลองอินทเภรีมาให้สนปมจึงตึกลองโดยขอให้ปุ่มในร่างกายนี้หาย

หนังสือแปล

ชื่อหนังสือ   :  แมลงป่องทอง/ แปลโดย รามจิตติ
เลขเรียกหนังสือ   : PL4231.E8 ร9 2543
เนื้อหาสาระ   :  ผู้ร้ายคนหนึ่งใช้เครื่องหมายแมลงป่องทองประจำคณะ หัวหน้าชื่อ "โฟชี้"เป็นผู้มีความรู้ความสามารถในทางวิทยาศาสตร์ ฉลาด มีเล่ห์เหลี่ยม ไหวพริบ ได้เข้าไปทำการร้ายต่างๆในประเทศมหาอำนาจของยุโรป จับเอาตัวบุคคลสำคัญๆ ของยุโรปไปเมืองจีน ด้วยการฉีดยาให้ตาย พอไปถึงเมืองจีนก็ฉีดยาให้ฟื้นขึ้น แล้วใช้อำนาจสะกดจิต บังคับให้คนเหล่านี้ทำประโยชน์ให้แก่จีน สก็อตแลนด์ยาร์ด ตำรวจลับของอังกฤษได้พยายามสืบจับผู้ร้ายจนสำเร็จ โฟชี้ฆ่าตัวตาย

ชื่อหนังสือ   :  ตามใจท่าน วิวาหพระสมุท
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ต
เนื้อหาสาระ   :  ผลงานแปลจากวรรณกรรมของ วิลเลียม เชกสเปียร์ เนื้อหา 2 เรื่อง คือ เรื่อง“ตามใจท่าน”เจ้าผู้ครองนครผู้หนึ่ง ถูกน้องชายขับไล่เพื่อครองแคว้นเป็นของตนเอง โรซาลินด์ ลูกสาวของเจ้าผู้ครองนครก็ยังคงอาศัยอยู่ในนครให้เป็นเพื่อนเล่นกับลูกสาวของตนเองชื่อ เซเลีย และ ชายหนุ่มรูปงาม ชื่อ ออแลนโด บุตรชายของสหายรักคนสนิทของ บุตรชายคนเล็ก ของเซอร์ รอแลนด์เดอบัวร์ หลังจากเขาต้องสูญเสียบิดาไป พี่ชายนั้นมิได้นำพาต่อสิ่งที่บิดาได้ฝากฝังให้ดูแล ออแลนโด ให้ดี กลับมีจิตใจอิจฉาในความเฉลียวฉลาดและความสามารถของน้องชายจึงให้ดูแลสัตว์เลี้ยงอยู่ในคอกม้าเท่านั้น วันหนึ่งพี่ชายจึงอยากจะกำจัดน้องชายได้วางอุบายให้เจ้านครเฟดเดอริค เป็นผู้จัดการประลองมวยปล้ำขึ้นในเมือง โดยหมายจะส่งออแลนโดเข้าแข่งขัน เพื่อให้ถูกทำร้ายโดยคู่แข่งให้สิ้นชีวิต

และเรื่อง“วิวาหพระสมุท” ประชาชน พลเมืองของอัลฟาเบตามีความสุขเป็นปกติอยู่ท้าวมิดัสผู้ครงนครมีธิดาชื่ออันโดรเมดาซึ่งอันเดร เจ้าต่างนครหลงรักแต่อันเดรมีคู่แข่งคือคอนสตันติโน๊ส สหายของหัวหน้านักบวช ขณะนั้นเรือรบอังกฤษชื่อ อ๊อกสฟอร์ดได้เข้ามาจอดอยู่ในอ่าวเต็กหลี เป็นกุ๊กอยู่ในเรือรบลงมาเที่ยวบนบกไม่มีใครเคยเห็นคนจีนมาก่อนฝ่ายของคอนสตันติโน๊สจึงทำอุบายให้พลเมืองเชื่อว่าเป็น ผีทะเลผู้แทนของพระสมุทที่มาทวงส่วยเพราะครบรอบร้อยปีแล้วและวิธีส่งส่วยก็คือจะต้องให้เจ้าหญิงอันโดรเมดาไปสมรสกับพระสมุทหรือกับผู้ที่พระสมุทให้มาเป็นตัวแทนคิดอุบายกันว่าจะให้เต๊กหลีชี้ตัวคอนสตันติโน๊สว่าเป็นผู้แทนพระสมุทข้อนี้นาวาเอกไลออนแก้ได้โดยอ้างว่ากองทัพเรืออังกฤษเป็นเจ้าทะเลย่อมเป็นทูตของพระสมุทที่มีสิทธิชี้ตัวผู้แทนพระสมุทได้ฝ่ายเจ้าชายอันเดรจึงมีชัยชนะในที่สุด

ชื่อหนังสือ   :  เวนิสวาณิช
เลขเรียกหนังสือ   : PL4209.2 ม2ว7
เนื้อหาสาระ   : ผลงานแปลจากบทละครของวิลเลียม เชกสเปียร์  เป็นละครชวนหัว ไชล็อกพ่อค้าชาวยิว ฟ้องศาลให้บังคับคดีให้ตนเชือดเนื้ออันโตนิโย 1 ปอนด์ ตามที่ระบุไว้ในสัญญาเงินกู้อันโตนิโยถูกฟ้องศาลเพราะไม่มีเงินใช้หนี้ ที่กู้ให้   บัสสานิโยไปใช้จ่ายในงานแต่งงาน ปอร์เชียได้คิดช่วยอันโตนิโยผู้มีบุญคุณต่อสามี โดยปลอมเป็นผู้พิพากษาไปชำระคดี มีผลให้ไชล็อกแพ้คดี

บทความสำคัญ

อัมพา พึ่งเกตุ  (2548)  "พระมหาธีรราชเจ้า"  สารภาษาไทย  5, 2  (ตุลาคม-ธันวาคม):  65 - 74

เอนก แจ่มขำ  (2547)  "พระมหาธีรราชเจ้าของชาวไทย"  วารสารการศึกษา กทม.  28, 2
       (พฤศจิกายน):  35 - 38

สุเชษฐ์ สมิตินันทน์  (2552)  "พระเกียรติคุณสมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า"  วชิราวุธานุสรณ์สาร  28,
       2  (เมษายน): 11 - 16

ยุพร แสงทักษิณ  (2545)  "สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า พระมหากรุณาธิคุณด้านภาษาและ
       วรรณคดี" สารภาษาไทย  1, 3  (มกราคม – มีนาคม): 9 - 27

ทองต่อ กล้วยไม้ ณ อยุธยา  (2539)  "สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็น    
       นักปราชญ์"  วารสารไทย  16, 61  (มกราคม – มีนาคม): 5 - 23