‘ดวงตา’ เครื่องมือสื่อสาร ยุคหลังโควิด

eye

การสวมหน้ากากอนามัย (หรือหน้ากากผ้า) กลายเป็น New normal ในโลกหลังยุคโควิด แต่สังเกตหรือไม่ว่าการสวมหน้ากากเมื่อออกไปข้างนอกและเจอกับผู้คน ก็นำไปสู่อีก New normal ในการสื่อสารระหว่างบุคคล

ตัวอย่างเช่น การพบเจอบุคคล  เมื่อจะทักทายจะต้องเปิดหน้ากากอนามัยให้เห็นหน้าด้วย เนื่องจากสำหรับหลายคนแล้ว อาจจะไม่สามารถจดจำได้ว่าบุคคลผู้นั้นคือใคร 

อีกการเปลี่ยนแปลงหนึ่งคือ คนจะอาศัยและพึ่งพาดวงตาเป็นเครื่องมือในการสื่อสารระหว่างกันมากขึ้น เนื่องจากปกติแล้ว 55-80% ของการสื่อสารระหว่างบุคคลมาจาก “อวัจนะภาษาหรือภาษากาย” และใบหน้าของคู่สนทนาที่เราใช้ในการส่งสารและรับสาร

ในยุคก่อนโควิด เวลาคุยกันจะใช้ทั้งการมอง สีหน้า การขยับปาก สายตา รวมทั้งการเคลื่อนไหวของร่างกาย เป็นช่องทางสำคัญหนึ่งในการรับรู้ถึงสารที่ต้องการจะสื่อถึงกัน (นอกจากคำพูด) แต่เมื่อหน้ากากอนามัยกลายเป็นสิ่งที่จำเป็นในยุคปัจจุบัน ทำให้เกือบครึ่งหนึ่งของใบหน้าถูกปิดบัง ซึ่งทำให้เรื่องของ New normal มีความเกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่างบุคคล

นักวิชาการระบุว่า โดยปกติการรับรู้ภาษากายผ่านทางใบหน้านั้น คนจะมองภาพรวมทั้งใบหน้า คือ สายตา สีหน้า การเคลื่อนไหวของปาก การขมวดคิ้ว หรือแม้กระทั่งสีของผิวหน้า (เช่น เวลาอาย หน้าจะแดง) ประกอบกันทั้งหมด ซึ่งความสามารถในการรับรู้ข้อมูลหรือสารต่างๆ ผ่านทั้งใบหน้านั้น เราได้รับการพัฒนามาตั้งแต่เด็ก จนกลายเป็นสิ่งที่เราคุ้นเคยและชำนาญ

มีงานวิจัยที่ระบุว่าถึงแม้คนจะมองทั้งใบหน้า แต่ดวงตาและปากเป็น 2 อวัยวะที่สำคัญที่สุด เพราะทั้งดวงตาและปากเป็นอวัยวะที่มีการแสดงออกและเห็นได้อย่างชัดเจนมากที่สุด และสำหรับปากนั้นเป็นอวัยวะที่มักจะใช้ในการแสดงออกถึงความสุข ทำให้เริ่มมีข้อสังเกตกันแล้วว่า การปิดปากด้วยหน้ากากอนามัยอาจจะส่งผลต่อความรู้สึกที่เป็นมิตรและเข้าถึงได้ง่ายของคู่สนทนา

Surgical mask, healthcare filled outline icon set.

อย่างไรก็ดี  ในหลายวัฒนธรรมทั่วโลก การจ้องหรือมองตาของคู่สนทนาไม่ใช่สิ่งที่ได้รับการส่งเสริมหรือสนับสนุนเท่าใด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องสนทนากับผู้ที่อาวุโสกว่าหรือผู้ที่ไม่คุ้นเคย  มีงานวิจัยในอังกฤษที่พบว่าคนมักจะมองคู่สนทนา เพียงแค่ 30-60% เมื่อพูดคุยกัน

นอกเหนือจากผู้รับสารที่จะต้องหัดมองดวงตาของผู้พูดมากขึ้นแล้ว ผู้พูดเองก็จะต้องฝึกหัดหรือพัฒนาการใช้ดวงตาในการสื่อสารมากขึ้น การสวมหน้ากากอนามัยเป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นอยู่ไปอีกระยะหนึ่ง แต่ก็ส่งผลทำให้วิธีการสื่อสารระหว่างบุคคลต้องเปลี่ยนไป และดวงตากลายเป็นอวัยวะที่สำคัญที่สุดสำหรับการสื่อสารต่อไป

 

ที่มา: พสุ เดชะรินทร์. (22 มิถุนายน 2563). คอลัมน์มุมมองใหม๋. กรุงเทพธุรกิจ. เข้าถึงได้จาก https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/886044