บรรณสารฯ ติดเล่า PODCAST SEASON 2 EP.6 เจ้าซึมเศร้าตัวร้ายกับสัตว์เลี้ยงฮีลใจ

“ภาวะซึมเศร้า คือ โรคที่ผู้คนส่วนมากมักเข้าใจผิดว่าเป็นโรคทางอารมณ์ ความบอบบางในจิตใจเท่านั้น แต่ทางการแพทย์ถือว่าเป็นโรคทางจิตเวชประเภทหนึ่ง เพราะมีสารบางอย่างในสมองที่ขาดหายไป ควรได้รับการรักษากับจิตแพทย์ หากเข้าใจว่าภาวะซึมเศร้าเป็นโรคที่ไม่ใช่โรคแล้วจะได้รับการรักษาอย่างถูกวิธีได้อย่างไร ลองมาทำความเข้าใจโรคซึมเศร้าและมาเช็คความเสี่ยงว่า เรา หรือคนใกล้ตัวมีภาวะดังกล่าวไหม ? รู้ก่อนรักษาก่อน ก่อนจะถลำลึกไปกับเจ้าซึมเศร้าตัวร้าย”

โรคซึมเศร้า คือ ?

โรคซึมเศร้า คือ โรคทางจิตเวช เกิดจากความผิดปกติของสารเคมีในสมอง อย่างเช่นสารเซโรโทนิน (Serotonin) สารที่ควบคุมความรู้สึก และยังเป็นตัวกระตุ้นหลาย ๆ อย่างในร่างกาย พอมีปริมาณที่ลดลงส่งผลให้ร่ายกายมีอาการป่วยทางจิตใจและความคิด รู้สึกว่าไม่มีความสุข มีแต่ความวิตกกังวล เป็นความรู้สึกด้านลบที่มากดทับอยู่เสมอ

สาเหตุของโรคซึมเศร้า

สาเหตุของการเกิดโรคซึมเศร้ามีหลายปัจจัย ได้แก่

1. ทางพันธุกรรม หากมีคนในครอบครัวที่เป็นโรคซึมเศร้า หรือมีความผิดปกติทางอารมณ์ อารมณ์ร้าย ฉุนเฉียว ก็จะถูกส่งต่อมาทางพันธุกรรมได้
2. การเจ็บป่วยทางร่างกาย หรือโรคเจ็บป่วยเรื้อรัง หากมีความทรมานจากโรคที่เป็นอยู่ก่อน อาจจะเกิดสภาวะเครียดในเวลานานก็จะทำให้เกิดโรคซึมเศร้า
3. การเปลี่ยนแปลงทางฮอร์โมน ความไม่สมดุล หรือ ผิดปกติทางฮอร์โมนอาจจะเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดโรคซึมเศร้า
4. เหตุการณ์สำคัญในชีวิต เช่น การสูญเสียคนสำคัญ การอกหัก เครียดการเงิน เป็นต้น ซึ่งเป็นปัจจัยที่ส่งผลให้คนตกอยู่ในสภาวะความเครียดเป็นเวลานานอาจนำไปสู่ภาวะโรคซึมเศร้าได้

อาการโรคซึมเศร้า

  1. พบว่าเมื่อลืมตาตื่นมาไม่อยากจะทำอะไรเลย ไม่มีพลังในการใช้ชีวิต
  2. เบื่อหน่ายกับสิ่งที่รัก
  3. แยกตัวออกจากสังคม
  4. ไม่มีสมาธิ ไม่ว่าจะทำเรื่องง่าย ๆ ก็ตาม
  5. รู้สึกว่าตัวเองไร้ค่า
  6. ความรู้สึกอยากตาย

หากมีอาการดังกล่าวนี้ควรปรึกษาจิตแพทย์เพื่อทำการประเมินและหาวิธีการรักษาที่ถูกต้อง แต่หากอยากเช็คให้แน่ใจสามารถทำแบบทดสอบภาวะซึมเศร้า PHQ-9 ของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ที่ https://www.rama.mahidol.ac.th/th/depression_risk

การหาจิตแพทย์ไม่ใช่เรื่องแปลก สุขภาพจิตก็เหมือนสุขภายกาย เมื่อไม่สบายก็ต้องได้รับการรักษา

Depression Diary หนังสือแนะนำสำหรับคนที่อยากจะเข้าใจโรคซึมเศร้ามากยิ่งขึ้น

หนังสือ Depression Diary เป็นเรื่องราวของผู้เขียนที่ชื่อว่า แมนดี้ ประสบการณ์ตรงของผู้เขียนที่ป่วยเป็นโรคซึมเศร้ามากกว่า 8 ปี มาถ่ายทอดให้เข้าใจที่มาของโรคซึมเศร้า โดยเธอได้เปรียบโรคซึมเศร้าว่าเป็นดอก Depression หรือ ดอกไม้แห่งความเศร้าที่งอกอยู่บนหัวของเธอ คอยกดทับความรู้สึกอยู่ตลอดเวลา เมื่อดอกไม้นี้เบ่งบานแต่ชีวิตของเธอกับหดหู่ ลองมาหาวิธีควบคุมดอกไม้นี้ไปกับเธอและมาทำความเข้าใจโรคนี้ไปด้วยกัน นี่คือหนังสือที่คนเป็นโรคซึมเศร้าควรอ่าน ส่วนคนที่ไม่ได้เป็นโรคซึมเศร้ายิ่งต้องอ่าน

การเลี้ยงสัตว์ฮีลใจ Pet therapy

การเลี้ยงสัตว์บำบัด หรือ Pet therapy สามารถบำบัดได้หลายปัญหาสุขภาพเลย เช่น สมาธิสั้น อัลไซเมอร์ เป็นต้น แนวคิดของการบำบัดด้วยสัตว์ พบว่าสัตว์สามารถช่วยในเรื่อง การรับรู้สัมผัส เสริมสร้างสมาธิ เพิ่มความไว้วางใจผู้อื่น ให้สัมผัสที่อบอุ่น ปลอดภัย และเป็นมิตร เพิ่มแรงจูงใจในการทำกิจกรรมต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังช่วยให้เด็กเรียนรู้ในเรื่องสัมพันธภาพ และการตอบสนองทางอารมณ์ได้ดีขึ้นด้วย

สัตว์ที่นำมาใช้ในการบำบัด

ส่วนใหญ่มักเป็นสัตว์เลี้ยง ซึ่งมนุษย์คุ้นเคยเป็นอย่างดี เช่น สุนัข แมว หรือสัตว์ใหญ่ที่เป็นมิตรกับมนุษย์เสมอในความรู้สึก เช่น โลมา ม้า ช้าง เป็นต้น ส่วนสัตว์ที่ไม่แนะนำให้นำมาใช้ในการบำบัด เช่น กระต่าย หมู หนู เป็นต้น

ประโยชน์การบำบัดด้วยสัตว์

การบําบัดด้วยสัตว์มีประโยชน์มากมาย ถ้าสามารถเลือกนํามาใช้ได้เหมาะสม อย่างน้อย 3 ประการ คือ

1) ผลทางด้านจิตวิทยา คือ ช่วยให้เกิดความผ่อนคลาย สร้างเสริมแรงจูงใจ
2) ผลทางด้านสังคม คือ กระตุ้นให้เกิดการสื่อสารระหว่างผู้ป่วยและผู้ดูแล
3) ผลทางด้านชีววิทยา คือ การช่วยให้สัญญาณชีพดีขึ้น เช่น การเต้นของหัวใจ ชีพจร ความดันโลหิต

นอกจากนี้การเลี้ยงสัตว์เพื่อบำบัดหรือ pet therapy ก็มีหลายผลงานวิจัยที่มีผลการศึกษา ว่าสัตว์เลี้ยงช่วยลดความเสี่ยงต่อปัญหาทางด้านสุขภาพจิตและโรคจิตเวชต่าง ๆ โดยเฉพาะโรคซึมเศร้า แต่อย่างไรก็ดี ใช่ว่าทุกคนจำเป็นต้องไปหาซื้อสัตว์เลี้ยงเพื่อทำให้สุขภาพจิตดีขึ้น เนื่องจากข้อมูลนี้เป็นเพียงงานวิจัยที่แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของสัตว์เลี้ยง ที่ช่วยฮีลใจ ให้หายเครียดเท่านั้น แต่ถ้าหากอยากเลี้ยงแล้วควรดูแลเลี้ยงเขาให้อย่างดีที่สุดและเหมาะสมกับตนเองที่จะสามารถดูแลสัตว์เลี้ยงได้อย่างเต็มที่

รายการอ้างอิง

แมนดี้. (2560). Depression Diary #มันไม่ได้เศร้าอย่างที่คิดหรอกนะ. กรุงเทพฯ: คาร์ปเปเดียมเมอร์.

ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา. (2564). การบำบัดทางเลือกในเด็กพิเศษ (พิมพ์ครั้งที่ 2). สมุทรปราการ: โรงพยาบาลยุวประสาทไวทโยปถัมภ์ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข.

มาโนช หล่อตระกูล. (ม.ป.ป.). โรคซึมเศร้าโดยละเอียด. สืบค้นจาก https://www.rama.mahidol.ac.th/ramamental/generalknowledge/general/09042014-1017

กรมสุขภาพจิต. (2562). สัตว์เลี้ยงบำบัด (Pets Therapy). สืบค้นจาก https://dmh.go.th/news/view.asp?id=2259

เชิญตอบแบบสำรวจการใช้บริการห้องสมุด เพื่อปรับปรุงการบริการห้องสมุดให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น